Gdzie Jest Burza Dzisiaj? Radar Burzowy Na Żywo Z Wyładowaniami Na Mapie I Poradnik O Powstawaniu Burz

Autor: Marcin Jankowski
Ostatnie zmiany: 05/07/2026 (17:06)

Jeśli chcesz szybko dowiedzieć się gdzie jest burza dzisiaj w Polsce i kiedy pojawi się w Łodzi, skorzystaj z naszej mapy wyświetlającej na żywo wyładowania elektryczne (z piorunami i błyskawicami). Oprócz tego przygotowałem bardzo rozbudowany poradnik o burzach, którego treść zaczyna się poniżej mapy z burzami na żywo wykrytymi przez radar w czasie rzeczywistym.

Radar burzowy na żywo! Mapa burz: sprawdź gdzie jest burza dzisiaj?

Obserwuj burzę teraz w Polsce: pioruny, błyskawice i grzmoty...

^{Radar burzowy na żywo z wyładowaniami elektrycznymi i grzmotami na mapie!
Źródło: Windy.com}

Czym jest burza? Jak tworzą się burze i kiedy występują?

Burza to zjawisko pogodowe, które dostrzegamy na powierzchni Ziemi jako wyładowania elektryczne zachodzące w określonych chmurach lub pomiędzy nimi, a powierzchnią kuli ziemskiej. Burze występują w chmurach Cumulonimbus. W trakcie burz dochodzi często do nagłych i silnych wzrostów prędkości wiatru, przelotnych opadów deszczu, śniegu, gradu lub krupy śnieżnej. Zwłaszcza w ostatnich latach możemy także zaobserwować w trakcie burz trąby powietrzne.

Burze stanowią zagrożenie dla nas ludzi ale także dla zwierząt i naszego dobytku (infrastruktury). Mając tak podstawową wiedzę o burzach, zachęcam Cię do obserwowania w czasie rzeczywistym wyładowań atmosferycznych, które pokazywane są na mapie na stronie internetowej Leonzoo.pl. Jeśli brakuje Ci nadal szczegółowej wiedzy o burzach, możesz dalej zapoznać się z naszym poradnikiem o burzach!

Zjawiska pogodowe towarzyszące burzom:

trąby powietrzne
silne i nagłe porywy wiatru
przelotne opady deszczu
możliwe opadu śniegu, gradu lub krupy śnieżnej

Burze a rozwój chmury burzowej Cumulonimbus?

Cumulonimbus to rozbudowane chmury kłębiasto - deszczowe powstające w określonych warunkach, w których tworzy się zjawisko pogodowe zwane burzą. Do tych warunków zaliczamy po pierwsze silną konwekcję termiczną czyli różnicę temperatur różnych miejsc atmosfery. Drugim warunkiem sprzyjającym dla tworzenia się chmur burzowych jest duża oraz dynamiczna wilgotność powietrza.

O kompletności zjawiska zwanego burzą mówimy w momencie pojawienia się wyładowań elektrycznych (błyskawice; pioruny), połączonych z krótkotrwałymi, ale za to obfitymi opadami deszczu i porywistymi wiatrami. Do tych charakterystycznych zjawisk pogodowych przy burzy mogą ponadto dojść opady gradu. Jeśli chodzi o czas występowania burzy to zaliczamy je do zdarzeń krótkotrwałych, trwających w przedziale od kilku minut do kilku godzin.

Jakie etapy tworzenia się burzy możemy wyróżnić?

Możemy wyróżnić trzy etapy tworzenia się burzy:

stadium rozwoju
stadium dojrzałości
stadium zaniku lub inaczej mówiąc stadium rozpadu burzy

Pierwsza faza - rozwoju (wzrostu burzy) - charakteryzuje się dominującymi prądami wznoszącymi. Wtedy też postępuje rozbudowywanie się chmury burzowej Cumulonimbus w kierunku pionowym. Może ona wtedy osiągnąć wysokość kilku kilometrów (od 6 do 8 km) w jej wierzchołkach. Również zwiększa się jej średnica z 1-4 kilometrów aż do 10 kilometrów. W fazie rozwoju burzy w chmurze zaczyna się pojawiać większa ilość wody w postaci ciekłej jako krople i stałej jako kryształki lodu.

W pierwszym etapie burzy, powietrze wewnątrz chmury Cumulonimbus zaczyna unosić się do góry ponieważ jest cieplejsze niż powietrze otaczające. Wraz ze wzrostem wysokości chmury rośnie także prędkość wznoszenia powietrza. Dochodzi do tego, że wierzchołek chmury zaczyna znajdować się w strefie, gdzie temperatury są ujemne. Prędkość prądów ku górze w partiach górnych osiąga do 10 m/s. Chmura od góry zbudowana jest już z kropel wody i płatków śniegu. Natomiast od dołu chmury burzowej oraz przez jej boki napływa para wodna do jej wnętrza. Proces rozwoju chmury burzowej zajmuje od 10 minut do 15 minut.

W drugim etapie tworzenia się chmur burzy - stadium dojrzałości - rozpoczyna się silny, ulewny deszcz lub grad, które są efektem kondensacji pary wodnej. Po prostu krople wody i kryształki lodu zaczynają być tak duże i ciężkie, że nie są w stanie utrzymać się we wnętrzu chmury. Okres dojrzałości trwa od 15 minut do 30 minut a oznaką momentu kulminacyjnego jest właśnie opad. Wtedy to rozpoczynają się w chmurze burzowej Cumulonimbus prądy zstępujące obok prądów wstępujących oraz zaczynają pojawiać się wyładowania atmosferyczne. Prądy zstępujące zaczynają pojawiać się wraz z postępem czasu od dołu, przez część środkową chmury i potem w górze. W partiach górnych i środkowych osiągają one prędkość do 30 m/s. Same prądy zstępujące mają to do siebie, że rozchodzą się nad powierzchnią ziemi. Ponadto są one bardzo wilgotne, chłodne i na dodatek silne.

W trzeciej fazie określanej jako stadium rozpadu zauważalne są już tylko prądy zstępujące. Opady zaczynają słabnąć a na dodatek różnice temperatur chmury i otoczenia zaczynają się zrównywać. Ponadto chmura burzowa zaczyna się rozpadać. Burza jest zjawiskiem pogodowym, które rozwija się zazwyczaj w całym kompleksie chmur. Rzadko kiedy dochodzi do tego, że burza powstaje w jednej chmurze. Oczywiście burza w całym zespole chmur jest o wiele bardziej skomplikowana od tej w jednej chmurze. Wtedy też opisane wcześniej procesy z prądami wstępującymi i zstępującymi rozwijają się na o wiele większym obszarze.

W górnej części chmury burzowej znajdują się kryształki lodu, które położone są powyżej poziomu -10 stopni C. To one mają ładunki elektryczne dodatnie. Poniżej, w części środkowej chmury, znajdują się natomiast ładunki elektryczne ujemne. Tam też znajdują się większe kryształki lodu niż na górze a także zauważalne są przechłodzone krople wody. Z kolei dolna warstwa chmury burzowej znajduje się w strefie z temperaturami dodatnimi. I tu też występują kropelki wody, które są naelektryzowane ładunkami dodatnimi. To właśnie ta część jest aktywna elektrycznie stanowiąc tym samym ośrodek burzowy.

Poziom zamarzania ma wpływ na to, jak wysoko położona jest aktywność elektryczna chmury burzowej. W strefach równikowych poziom ten jest o wiele wyżej licząc od powierzchni Ziemi niż w strefie klimatu umiarkowanego. Prowadzi to do tego, że w strefach tropikalnych wyładowania elektryczne zachodzą wewnątrz chmury. Jest to odmienne dla regionów znajdujących się w umiarkowanych szerokościach geograficznych na kuli ziemskiej.

Wiemy zatem, że powstawanie burzy uzależnione jest od różnoimiennych ładunków elektrycznych znajdujących się w chmurze. Ale ich powstawanie nie zostało jeszcze dostatecznie wyjaśnione przez naukę. Przypuszczenia są takie, że mechanizm ich powstania uzależniony jest od różnych procesów fizycznych, które towarzyszą kondensacji - jest to proces powstawania kropel wody i kryształków lodu w chmurze burzowej.

W pierwszym etapie rozwoju chmury burzowej ładunki różnoimienne - dodatnie i ujemne - są wymieszane. Dopiero w bardzo rozbudowanej chmurze o kłębiastym wyglądzie, kiedy występują intensywne prądy pionowe, na pewnej wysokości tak jak to zostało opisane wcześniej następuje rozdzielenie ładunków różnoimiennych. Mówimy wtedy, że zachodzi dość ciekawy efekt Lenarda z meteorologicznego punktu widzenia. Krople wody są unoszone ku górze i wtedy łączą się one ze sobą w większe. Jeśli zachodzące prądy są silne takie krople wody są wypychane na wysokość nawet 6 - 8 kilometrów. A tam obserwowana temperatura może wynosić nawet -20 stopni C. Na tej wysokości chmury burzowej krople wody zamarzają tym samym tworząc grad i krupę. Zarazem ich ciężar jest tak duży, że prądy powietrzne wznoszące nie są w stanie ich utrzymać na takich wysokościach. Naturalnie zaczynają więc spadać w dół, gdzie temperatura już rośnie i wtedy ponownie zaczynają topnieć i zamieniać się w krople wody ale już będąc o wiele większymi nic na początku całego procesu. Tu jednak następuje coś ciekawego ponieważ te duże krople wody ponownie zaczynają być porywane ku górze przez prądy pionowe i w czasie ruchu wznoszącego są dalej rozbijane na mniejsze. Zewnętrzne mniejsze krople mają ładunek ujemny, a wewnętrzna część kropli wytworzona z tych dużych posiada ładunek dodatni. Ilość tych kropli jest bardzo duża, dlatego w chmurze burzowej występuje bardzo dużo kropel o ładunkach ujemnych i podobnie bardzo dużo kropel o ładunkach dodatnich.

Występujące w chmurze burzowej prądy pionowe niejako grupują poszczególne krople wody i kryształki w zależności od ich wielkości. Dlatego w każdej chmurze powstają obszary gdzie grupowane są dane ładunki elektryczne. W praktyce okazuje się, że w górnej i dolnej części chmury są ładunki dodatnie, gdzie w dolnej części ładunki dodatnie są tylko tam gdzie występują prądy wstępujące. Natomiast w części środkowej mamy ładunki ujemne oraz w tych częściach podstawy, gdzie nie występują ładunki dodatnie.

W momencie kiedy różne części chmury burzowej wykazują maksymalne napięcie pomiędzy tak naładowanymi ładunkami, dochodzi do iskrowego wyładowania, które prowadzi do chwilowego wyrównania ładunków.

Jak dzielimy burze? Jakie są rodzaje burz?! Dowiedz się z nami gdzie jest burza i gdzie może wystąpić...

Na tym etapie mojego praktycznego poradnika o burzach wiesz już co to jest chmura Cumulonimbus, co to jest burza i jak powstaje. Teraz zajmiemy się kolejnym tematem klasyfikacji burz, który również jest ciekawy i rozbudowany.

Według podstawowego podziału rozróżniamy burze frontowe i burze wewnątrz masowe. Wszystko zależy od tego w jakim miejscu rozwijają się chmury burzowe Cumulonimbus. Czy ma to miejsce w jednorodnych masach czy na frontach atmosferycznych?

Burze wewnątrz masowe dzielimy na:

burze adwekcyjne
burze konwekcyjne

Burze frontowe dzielimy na:

burze fontu chłodnego
burze frontu ciepłego

Opisując ogólnie burze wewnątrz masowe można powiedzieć, że występują one w jednolitej masie powietrza. Ich występowanie jest bardzo lokalne i odnotowuje się je latem w upalne dni, przeważnie w godzinach popołudniowych. Burze wewnątrz masowe powstają dzięki silnej konwekcji termicznej wynikającej bezpośrednio z chwiejnej równowagi atmosfery.

Burze wewnątrz masowe adwekcyjne powstają w chłodnej masie powietrza, która napływa bezpośrednio za frontem chłodnym. Chmury kłębiasto - deszczowe Cumulonimbus powstają ponieważ napływające chłodne powietrze o wilgotnym charakterze zaczyna się nagrzewać od ciepłego powietrza. Po tym zaczynają występować burze i silne przelotne opady. W przypadku burz adwekcyjnych chmury są od siebie izolowane. Takie burze powstają przy niskich temperaturach i przemieszczają się szybciej niż burze konwekcyjne. Burza ta jest tym większa im większy jest kontrast termiczny między napływającą masą powietrza (niska temperatura) a podłożem (wysoka temperatura).

Burze wewnątrz masowe konwekcyjne występują w godzinach popołudniowych kiedy odnotowuje się maksymalne temperatury. Również mają lokalny charakter, a rozwijają się w piękne i upalne, pogodne dni. Do głównej przyczyny powstawania burz konwekcyjnych zaliczyć należy chwiejność równowagi w atmosferze. Latem przy dobrej pogodzie następuje nagrzewanie podłoża, które oddaje swoją temperaturę przez co nagrzewa się również powietrze. Rośnie także wilgotność powietrza. Zaczyna się rozwijać konwekcja termiczna i zarazem wstępują silne prądy wznoszące. W pierwszym momencie na niebie zaczynają powstawać chmury Cumulus, które następnie przekształcają się w dobrze znane nam już chmury burzowe Cumulonimbus.

Wtedy burze powstają i zaczynają się szybko przemieszczać ale również szybko zanikają. Kolejnego dnia ponownie tworzy się burza. Działalność burz ustaje w momencie kiedy następuje wyrównanie temperatur powietrza i podłoża w wyniku parowania. Tuż przed burzą rośnie temperatura i wzrasta wilgotność powietrza. Ciśnienie spada aż do momentu wystąpienia burzy, po czym zaczyna ponownie rosnąć. Wiatr zaczyna wiać z większą prędkością w kierunku od burzy z dużą siłą na wszystkie strony, co prowadzi do powstawania nowych chmur. W przypadku burz wewnątrz masowych konwekcyjnych obserwujemy ich dużą intensywność z wieloma wyładowaniami elektrycznymi (błyskawicami). Również występują duże opady deszczu i gradu. Takie burze konwekcyjne przemieszczają się stosunkowo powoli z prędkością około 5 - 20 km/h.

Burze frontu chłodnego to kolejna kategoria tych zjawisk pogodowych, które rozwijają się na czole frontu chłodnego. Zauważyć można tu mocne wypychanie ciepłego powietrza zwrotnikowego ku górze przez chłodne masy polarne. Kiedy nastąpi moment, kiedy ciepłe powietrze będzie na tyle wilgotne i będzie chwiejne, zaczynają się tworzyć chmury burzowe Cumulonimbus. W tym przypadku nie ma żadnej zależności od pory dnia czy od rodzaju podłoża, ponieważ burze te związane są bezpośrednio z ośrodkami niżowymi. Występują one w niewielkiej strefie około 50 km szerokości, ale za to ciągną się kilkaset kilometrów. Charakterystyczne jest to, że przed takimi burzami, rozwijają się chmury Cirrostratus w odległości 100 - 180 km. Pojawiają się one od 1 do 2 godzin przed burzą. W momencie samej burzy wiejące wiatry są bardzo porywiste i często przechodzą w szkwały.

Burze frontowe rozwijające się na froncie ciepłym są o wiele rzadsze niż na froncie chłodnym. Powodem tego jest fakt, że powietrze cieplejsze znacznie wolniej przesuwa się ku górze, raptem o kilka centymetrów na sekundę. Dopiero kiedy wślizgujące się tam powietrze ma charakter chwiejny, istnieją szanse na wytworzenie się chmur Cumulonimbus znanych z burzowego charakteru. Podstawa chmur jest bardzo wysoko i nie widać ich z Ziemi. Jedynie można rozpoznać burzę po wyładowaniach elektrycznych, słyszalnych grzmotach i pojawiającym się opadzie.

Burza w chmurach Cumulonimbus - wyładowania elektryczne, błyskawice i ich rodzaje, grzmoty

Dla każdego z nas burza kojarzy się w dużym stopniu z błyskawicami połączonymi w efektowne zjawiska audio wizualne. Na naszej mapie prezentowane są wszystkie wyładowania elektryczne na żywo, których odwzorowaniem są właśnie błyskawice i grzmoty. W tej części postaram się omówić tą część zagadnień związanych z burzami.

W chmurach istnieją miejsca silnie naelektryzowane, które indukują na powierzchni naszej planety ładunki przeciwnego znaku. Prowadzi to w konsekwencji do wyładowań elektrycznych w atmosferze. Wyładowania elektryczne powstają w dwóch miejscach - jedne wyładowania elektryczne zachodzą między różnymi częściami chmury, drugie między chmurami a powierzchnią Ziemi.

Wyładowania elektryczne w atmosferze objawiają się dla naszych uszu i oczy w postaci efektów audio wizualnych jakimi są grzmoty i błyskawice. Z fizycznego punktu widzenia, między dwoma obszarami koncentracji ładunków o przeciwnych znakach tworzy się kanał silnie zjonizowanego powietrza. I to właśnie wzdłuż tego kanału płynie prąd elektryczny. I to właśnie błyskawice i grzmoty towarzyszą temu przepływającemu prądowi. Przepływa wtedy prąd wyładowania o natężeniu od 10 000 do 100 000 A. Długość takiego kanału, który przewodzi prąd w chmurze burzowej, osiąga średnio od 15 km do 20 km. Natomiast długość takiego kanału od chmury do Ziemi to raptem od 2 km do 3 km.

Średnica kanału wynosi niewiele bo raptem 15 - 20 centymetrów. Oczywiście istnieją od tego odstępstwa i takie kanały mają większą średnicę. Czas przez który widoczna jest pojedyncza błyskawica - wyznacznik trwania wyładowania elektrycznego - wynosi od 0,2 do 1,5 sekundy. Przepływ prądu w czasie burzy w powietrzu prowadzi do natychmiastowego jego ogrzania i temperatura powietrza w kanale wzrasta wtedy do 15 000 - 30 000 K. Widoczne dla nas błyskawice będące wyładowaniami elektrycznymi w atmosferze, połączone z grzmotami (efekty dźwiękowe) nazywamy piorunami.

Jakie są rodzaje wyładowań atmosferycznych? Rodzaje błyskawic - wizualne efekty przepływu prądu w czasie burzy

W praktyce błyskawica to potężna iskra elektryczna, która długość wynosi kilku kilometrów. Potężna pojedyncza błyskawica jest oscylacyjna, na którą składa się wiele impulsów - od jednego do pięciu - trwających ułamek sekundy. Zapewne już wiecie ale warto dodać, że błyskawica pojawiająca się w strefie od chmury burzowej do Ziemi biegnie najkrótszą drogą. Przebiega ona wtedy przez najbardziej zjonizowane obszary. Wyróżniamy kilka błyskawic, których kształt zależy od intensywności elektryczności. Będą to błyskawice: płaskie, liniowe, wstęgowe i kuliste.

Wygląd błyskawicy płaskiej (burze) można opisać tak jakby cała chmura była rozpalona - błyskawica rozświetla duży obszar. Błyskawice płaskie mogą być iskrowe i tworzą się wewnątrz chmury i tym samym nie będą widoczne dla oka. Ponadto błyskawica płaska może wystąpić w górnej części chmury burzowej (Cumulonimbus) lub na jej szczycie. Kiedy pojawia się taka błyskawica? Błyskawice płaskie pojawią się, kiedy w chmurze burzowej jest odpowiednia napięcie do wyładowania elektrycznego, ale nowe ładunki napływają powoli. Zazwyczaj błyskawica płaskie pojawiają się w burzach słabych, a takie występują w okresie wiosennym oraz zimą.

Kolejnym rodzajem błyskawicy jaką odróżniamy jest błyskawica liniowa, dość charakterystyczny obraz na niebie w trakcie burzy. Można ją zilustrować jako potężną i sfalowaną iskrę elektryczną, rozciągającą się pionowo, z licznymi rozgałęzieniami po swoich bokach. To właśnie błyskawice liniowe (zwane także piorunami) są szkodliwe dla człowieka i jego otoczenia, ponieważ błyskawice liniowe uderzają w powierzchnię Ziemi - grunt, wodę, drzewa, inne obiekty - a tym samym wzniecają pożary czy w ostateczności prowadzą do śmierci.

Rozpatrując ten rodzaj błyskawicy pod kątem nauk fizycznych, uderzenie pioruna do Ziemi postępuje wąskim kanałem mającym średnicę kilkudziesięciu centymetrów. Duże napięcie elektryczne znajdujące się lokalnie w powietrzu powoduje, że wolne elektrony nabierają prędkości i dalej jonizują powietrze na swojej drodze. Proces ten zwiększa swoją siłę, podobnie jak powiększająca się kula śnieżna, ponieważ w trakcie pojawiają nowe elektrony powodujące przyśpieszenie. W efekcie powstaje kanał wypełniony dobrze przewodzącym zjonizowanym powietrzem. Taki kanał zwany jest liderem i jego tworzenie może nastąpić od chmury (przeważnie) lub od ziemi, bądź zaczynają się jednocześnie tworzyć dwa kanały od ziemi i od chmury po czym łączą się w jeden. Trwa to ułamki sekundy, po czym przebiega przez niego widoczna dla naszego oka błyskawica czyli wyładowanie główne. Również ono trwa ułamki sekundy liczone w tysięcznych. Następnie rozwija się kolejny kanał ze zjonizowanym powietrzem aby sprowadzić ładunki elektryczne z wyższych partii chmury. Może ich być kilka bądź kilkadziesiąt, a odstępny pomiędzy wyładowaniami są tak krótkie, że wręcz niezauważalne dla ludzkiego oka. Natomiast jeśli chodzi o długość błyskawicy liniowej to wynosi ona standardowo kilka kilometrów a jeśli takie wyładowanie jest między chmurowe to błyskawica osiąga długość nawet kilkanaście kilometrów. Przy uderzeniu pioruna wytwarza się temperatura dochodząca nawet do 30 000 stopni C, natężenie oscyluje pomiędzy 10 000 A - 100 000 A, więc prądy przy zjawisku burzy są ogromne.

Najgroźniejszym wyładowaniem elektrycznym w czasie burzy jest błyskawica wstęgowa czyli kilka następujących zaraz po sobie wyładowań, biegnących równolegle. Na zewnątrz takich kanałów znajdują się słabsze iskry a główne uderzenie biegnie po środku. Czasem następuje nawet więcej niż jedna błyskawica wstęgowa z tej samej chmury. Wyglądem przypomina latającą na wietrze wstęgę. Praktycznie w każdym przypadku kiedy błyskawica wstęgowa uderzy w dowolny obiekt na powierzchni Ziemi (zabudowania, drzewa, itd.) to wznieca pożar.

Rzadkim i zarazem ciekawym zjawiskiem jest błyskawica kulista o różnej wielkości - jak pięść człowieka bądź jak jego głowa. Porusza się przeciwnie do wiejącego wiatru po krętych drogach. Co ciekawe jej prędkość jest stosunkowo mała co pozwala na jej obserwacje. Powstało kilka teorii na jakiej podstawie tworzy się błyskawica kulista.

Według Meissnera błyskawica kulista to kula rozżarzonego gazu w ruchu obrotowym, która powstaje na drodze dwóch błyskawic biegnących w odwrotnych kierunkach. Błyskawica kulista jest podtrzymywana przez siły ciśnienia powietrza zewnętrznego oraz wewnętrzne siły wywołane ruchem obrotowym gazów. Jeśli do wnętrza błyskawicy kulistej dostanie się powietrze z zewnątrz następuje jej rozpad a przy tym następuje duży huk, tym większy im większa jest błyskawica.

Druga teoria powstawania błyskawicy kulistej, według Biełohonia, zakłada że powstaje ona w momencie uderzenia błyskawicy liniowej w dowolny obiekt. W momencie silnego uderzenia w dowolny przedmiot powstaje fala uderzeniowa, która po odbiciu się tworzy wirujący pierścień plazmowy. Taka błyskawica kulista utrzymuje się przez intensywność wiru oraz dzięki siłom elektromagnetycznym. Sama błyskawica kulista utrzymuje się aż do momentu istnienia jonizacji gazów a po zmniejszeniu rozpada się. Przy powierzchni Ziemi błyskawica kulista porusza się z prędkością 2 m/s, a jej rozpad prowadzi do głośnej detonacji i silnego zapachu ze słabym dymem. Natomiast powietrze znajdujące się we wnętrzu dla kuli o średnicy 10 metrów wiruje z prędkością około 2300 km/h.

Trzeba uważać ponieważ błyskawice kuliste wpadają do wnętrza domów czy innych budynków przez otwarte okna, drzwi czy inne szpary. Powodują przy tym duże zniszczenia i wywołują pożary. Również bezpośrednie zetknięcie takiej błyskawicy z ciałem człowieka prowadzi do poparzeń i często prowadzą do śmierci.

Obok klasycznych błyskawic wymienionych w tym dziale, odróżniamy także wyładowania koronowe zwane ogniami św. Elma. Występują one w obszarach burzowych i w przeciwieństwie do wcześniejszych błyskawic, tym nie towarzyszą grzmoty ani huki (są to ciche wyładowania). Ognie św. Elma powstają przez zgrupowanie ładunków elektrycznych w powietrzu. Wizualnie są to smugi świetlne, często widoczne w pobliżu przedmiotów o ostrym zakończeniu jak wieże, maszty, noże. Nieraz tworzą aureolę wokół głowy człowieka... W starożytności ognie św. Elma uznawane były raczej za dobry omen. Pojawiają się one w miejscach, gdzie natężenie pola elektrycznego osiągnie 30 000 V/cm. Wtedy elektrony zaczynają osiągać dużą prędkość i same jonizują napotkane powietrze. Trzeba jednak uważać na ognie św. Elma, bo choć jest to zjawisko efektowe to często poprzedza uderzenie błyskawicy w dany przedmiot lub obiekt.

Czym jest grzmot podczas burzy?

Na sam koniec omawiania konkretnie zjawiska burzy poruszymy temat grzmotów czyli efektów dźwiękowych, jakie towarzyszą każdej iskrze elektrycznej. Siła huku (grzmotu) jest proporcjonalna do wielkości błyskawicy. Grzmot powstaje w momencie kiedy powietrze wewnątrz kanału błyskawicy gwałtownie się nagrzeje i zaczyna wtedy drgać. Po spłynięciu ładunków powietrze bardzo szybko się ochładza i wtedy oziębienie prowadzi do skurczenia się powietrza. Powietrze ponownie zaczyna drgać i wywołuje falę akustyczną.

Grzmoty powodowane są także przez wybuch gazu, który jest uwalniany w procesie chemicznym rozpadu paru wodnej na tlen i wodór i rozpadu powietrza (wywołanego wysokim napięciem błyskawicy o temperaturze 10 000 - 30 000 stopni C). Początkowo dźwięk grzmotu rozchodzi się z prędkością 5 000 m/s, a po ułamku sekundy jego prędkość zrównuje się z normalną prędkością dźwięku wynoszącą 333 m/s.

Burze nad obszarami lądowymi występują częściej niż nad oceanami. Można ich wyjątkowo dużo zaobserwować w okolicach równika. W strefie umiarkowanej na morzach burze mogą wystąpić przez cały rok a na wybrzeżach raczej w okresie letnim.

Jak zachować się w czasie nawałnic, burzy i klęsk żywiołowych?

Będąc w strefie burzy warto wiedzieć gdzie uderzy piorun z perspektywy człowieka i całej infrastruktury. Na powierzchni Ziemi i w chmurach znajdują się różnoimienne ładunki, które przyciągają się. Dlatego uderzenia pioruna następują w tych miejscach, gdzie izolacja powietrza jest najcieńsza czyli tam gdzie są największe obiekty. Na otwartych przestrzeniach piorun uderzy w wieże, samotnie stojące drzewa, budynki.

Ważną kwestią w czasie burzy to odpowiednie zachowanie, aby minimalizować wszelkie zagrożenia dla życia człowieka. Jest to kluczowa sprawa w trakcie wszelkiego rodzaju klęsk żywiołowych, a szczególnie w czasie burzy! Wiedz też, że kilka piorunów może uderzyć w ten sam przedmiot w krótkich odstępach ponieważ wywołany pożar za pierwszym razem jonizuje powietrze i następuje w tym miejscu wzrost przewodności.

Charakterystycznym elementem każdej burzy są oczywiście wyładowania elektryczne o bardzo dużym natężeniu. Obrazowo mówiąc, energia dostarczona przez piorun, umożliwiła by zasilenie 100- watowej żarówki przez 3 miesiące. Dlatego porażenie człowieka przez piorun jest bardzo niebezpieczne i w wielu przypadkach prowadzi do jego śmierci.

Ryzyko pojawienia się burzy wzrasta wraz z tworzeniem się kłębiastych chmur o ciemnej barwie u podstawy. To jak szybko znajdziesz się w miejscu gdzie jest burza, można określić poprzez czas rozchodzenia się dźwięku grzmotu. Przyjmuje się, że od uderzenia pioruna dźwięk grzmotu rozchodzi się z prędkością 340 metrów na sekundę. Zatem jeśli usłyszymy grzmot po 2 sekundach od uderzenia pioruna to znaczy, że znajdujemy się w odległości 680 metrów od miejsca, gdzie doszło do wyładowania elektrycznego. Pod względem bezpieczeństwa zakłada się, że czas jaki upłynął od uderzenia pioruna do usłyszenia grzmotu powinien wynosić aż 30 minut.

Jak działa uderzenie pioruna w trakcie burzy na człowieka? Człowiek może być rażony piorunem w trakcie burzy na dwa sposoby. Możemy mówić o porażeniu bezpośrednim i pośrednim. Raczej rzadko się zdarza, aby człowiek otrzymał uderzenie bezpośrednie. O wiele częściej zdarza się, że piorun uderza w ziemię w pobliżu człowieka.

Co dzieje się z ciałem człowieka uderzeniu pioruna? Piorun wybiera najkrótszą drogę przemieszczania się i zarazem o najmniejszych oporach. Dlatego po uderzeniu przechodzi przez nerwy, naczynia krwionośne i tkankę łączną ponieważ są one bogate w wodę i elektrolity. Może dojść także do tzw. wyładowania iskrowego, kiedy prąd przechodzi po skórze człowieka. Objawem tego są liczne poparzenia na ciele, uszkodzone ubrania i urazy mechaniczne spowodowane falą uderzeniową.

Burza może zastać Cię w różnych miejscach: w domu i poza nim, w górach, nad wodą czy na wolnej przestrzeni. Warto wiedzieć jak zachować się w odpowiedniej sytuacji dlatego przygotowałem listę podstawowych zasad, aby się ochronić przed piorunami. Przebywając w domu podczas burzy w pierwszej kolejności musisz zamknąć okna i drzwi, tak aby nie znajdować się w przeciągach powietrza z zewnątrz. Stając w otwartym oknie narażasz się na porażenie piorunem. Ponadto w trakcie burzy nie trzymaj w ręku noża, widelca ani innych metalowych przedmiotów zakończonych ostrzem.

Kolejną ważną zasadą bezpieczeństwa w budynkach podczas burzy jest odłączenie wszystkich urządzeń elektrycznych od źródła prądu poprzez wyciągnięcie wtyczki elektrycznej z kontaktów. Pamiętaj o odłączeniu telewizora, komputera, laptopa, pralki, lodówki, innych sprzętów RTV i AGD i itp. Wynika to z faktu, że jeśli piorun uderzy w naziemną sieć elektroenergetyczną, może dojść do porażenia ciała, a także do uszkodzenia sprzętu.

Zapamiętaj aby przed burzą, dla własnej wygody, naszykować latarkę z zapasowymi bateriami bądź świeczkę jakby doszło do przerw w dostawie prądu.

Wraz z burzą pojawiają się krótkotrwałe ale silne wiatry dlatego zabezpiecz luźne przedmioty na zewnątrz. Pochowaj krzesła, stoły, doniczki z parapetów czy balkonów. W sumie wszystko to co może spaść z wysokości powinno być zabrane ponieważ uderzenie takim przedmiotem może nawet doprowadzić do śmierci drugiej osoby.

Będąc poza domem w trakcie burzy musisz jak najszybciej znaleźć schronienie. Jednak chowanie się pod drzewami skutkuje jeszcze większym zagrożeniem. Zazwyczaj są one częstym celem piorunów ponieważ górują nad otoczeniem. Będąc w ich okolicy narażasz się na porażenie prądem od uderzającego pioruna. Również może dojść do złamania ciężkiego konara od silnego wiatru. Jeśli chodzi o rodzaje drzew, gdzie narażeni jesteście bardziej na pojawienie się pioruna, to szczególnie omijaj wiązy, dęby, topole, modrzewie.

Piorun prawie nigdy nie uderzy w klony, brzozy i akacje. Zakłada się, że zależy to od rodzaju gleby na jakich rosną dane drzewa oraz systemu ich ukorzenienia (im większy i głębszy tym częściej dane drzewo jest ofiarą pioruna). Ponadto piorun uderza w te drzewa, które są nasycone dużą ilością soków i tym samym lepiej przewodzą. Po uderzeniu pioruna w drzewo generuje się duża temperatura, soki zaczynają parować i wrząca para rozsadza drzewo. Będąc już jednak w lesie, znajdź takie miejsce, gdzie poszycie jest gęste.

W czasie pojawiających się piorunów odejdź jak najdalej od metalowych obiektów, ponieważ przyciągają one wyładowania elektryczne. Również nie chowaj się pod metalowymi konstrukcjami jak np. metalowe mosty czy choćby ceglane mosty. Unikaj w trakcie burzy także kominów lub wysokich dźwigów. Jednym słowem wszystkich obiektów, które są wysokie a pioruny mają do nich względnie krótką drogę.

W trakcie burzy zaleca się, aby osoba szukająca schronienia nie biegła. Udając się w bezpieczną przestrzeń nadal należy kontynuować marsz. Postaraj się być jak najbliżej podłoża. Dlatego jadąc rowerem, motocyklem czy na koniu, musisz z nich obowiązkowo zejść! Pozostaw je na boku w odległości 3 metrów od siebie i możesz następnie przykucnąć ze złączonymi nogami.

Jeżeli jesteście akurat w podróży lub otoczeniu miejskim, dobrym schronieniem będzie samochód, ponieważ zapewnia on skuteczną ochronę przed piorunami. Konstrukcja samochodu tworzy tak zwaną klatkę Faradaya czyli prąd będzie przemieszczał się po jego zewnętrznej stronie i nie przeniknie do jego wnętrza.

Będąc na otwartej przestrzeni najlepiej jest znaleźć obniżenie terenu, zagłębienie czy rów. Zejdź z wysokich punktów. Podczas uderzenia pioruna blisko Ciebie, przyjmij pozycję bezpieczną. Należy wtedy skulić się, przyciągnąć kolana do klatki piersiowej. Po uderzeniu pioruna lub tuż przed, niczego nie dotykaj. Oznaką uderzenia pioruna w najbliższej okolicy są stojące włosy. Postaraj się przy tym odizolować od podłoża czymś nieprzewodzącym elektryczności. Może to być śpiwór, materac, plecak, jakimś sznurem. Tym samym musicie mieć jak najmniejszy kontakt z podłożem i otoczeniem.

Innym środowiskiem naturalnym gdzie możesz się znajdować podczas burzy jest woda i jej otoczenie. Pamiętaj, że woda jest bardzo dobrym przewodnikiem elektrycznym, dlatego przebywanie w niej w trakcie burzy wiąże się z dużym ryzykiem porażenia piorunem.

Jeśli pływasz w tym czasie łódką po wodzie lub w niej, natychmiast dobij do brzegu i znajdź bezpieczne schronienie (np. samochód). W trakcie burzy nad wodą, może dojść do szkwału, o czym napisałem wcześniej.

Podczas wędkowania, zwiń sprzęt wędkarski i odłóż go na bok na ziemi. Wędka wykonana z włókna szklanego jest dobrym przewodnikiem prądu i nie wolno ich stawiać na sztorc.

Na sam koniec warto także omówić środowisko górskie. Obecnie bardzo dużo osób wędruje w górach, dlatego warto wiedzieć jak postępować w takiej sytuacji, tym bardziej że burza w górach jest szczególnie niebezpieczna. Piorun w górach uderza nie tylko w szczyty! Jeśli zauważysz nadciągającą burzę lub sprawdzisz to w prognozie pogody, najszybciej jak to możliwe zejdź najbliższym szlakiem z grani lub ze szczytu w dolinę bądź do schroniska. Pioruny mogą uderzyć w górach nie tylko w trakcie burzy, ale jeszcze przed nią, gdy panują wyśmienite warunki pogodowe z niebieskim niebem i słońcem. Mówimy wtedy, że uderzył grom z jasnego nieba. Piorun (wyładowanie dodatnie) wędruje wtedy górnymi partiami atmosfery, oddalając się od chmury burzowej nawet o 50 kilometrów i uderza w ujemnie naładowane partie ziemi. Takie uderzenia są bardzo potężne i niebezpieczne, przez siłę uderzenia oraz przypadkowość.

W trakcie burzy w górach nie chowaj się w jaskiniach oraz w źlebach, szczególnie mokrych. Nie opieraj się o skałę oraz nie podchodź pod okapy skalne. Często podczas burzy dochodzi do silnych opadów i aby się nie wychłodzić, okryj się czymś ciepłym i zabezpiecz odzież przed deszczem.

Pierwsza pomoc przy rażeniu piorunem w trakcie burzy. Porażenia prądem elektrycznym i uderzeniem pioruna

Już wiesz jak tworzy się burza oraz znasz podstawowe zasady bezpieczeństwa w trakcie jej trwania. Teraz przyszła kolei na to, aby omówić zasady udzielania pierwszej pomocy osobie, która została rażona piorunem. Udzielanie pomocy osobie porażonej piorunem w trakcie burzy jest takie samo, jak w przypadku porażenia prądem elektrycznym. Wszystko zależy także od rozległości urazu.

Przyczyna porażenia piorunem w trakcie burzy jest łatwa do analizy. Oczywiście w przypadku porażenia prądem elektrycznym przyczyn może być wiele. Od wadliwych urządzeń elektrycznych, przełączników po uszkodzone przewody elektryczne pozostawione bez opieki i należytego zabezpieczenia.

W przypadku udzielania pierwszej pomocy osobom porażonym prądem lub piorunem w trakcie burzy jest analiza rozległości odniesionych ran przez osobę poszkodowaną. Wszystko zależy od wysokości napięcia, natężenia prądu oraz od rodzaju podłoża, na którym znajdował się porażony piorunem.

Co się dzieje z człowiekiem po porażeniu piorunem? Przepływ prądu przez ciało człowieka może doprowadzić do tego, że nasze serce przestanie pracować oraz dojdzie do wstrzymania procesu oddychania. Porażenia prądem elektrycznym czy piorunem z burzy wiążą się także z oparzeniami. Takie rany powstają w miejscu, gdzie prąd wnika do organizmu człowieka. Dodatkowo oparzenia powstają w tych miejscach, gdzie prąd spływa do ziemi.

Podczas porażenia prądem zmiennym w organizmie dochodzi do skurczu mięśni. Takie zachowanie ciała człowieka powoduje to, że nie jesteśmy w stanie odrzucić przewodu elektrycznego. Skurcz mięśni ustępuje dopiero wtedy, kiedy zostanie wyłączony prąd.

Zatem pierwszym zadanie ratownika w czasie udzielania pierwszej pomocy przy porażeniu prądem elektrycznym lub piorunem jest zadbanie o własne bezpieczeństwo i także poszkodowanego w zdarzeniu. Potem należy przerwać obwód prądu w sieci głównej. Najlepiej jest wyłączyć bezpieczniki.

Czasem zdarza się, że ratownik nie ma możliwości wyłączenia bezpieczników dlatego musi się posiłkować innymi metodami ratowania osoby rażonej prądem. Postaraj się odizolować siebie od podłoża. Stań na drewnianej płycie lub macie izolacyjnej. Następnie odciągnij ratowanego od źródła prądu, nie dotykając go. Można to zrobić poprzez założenie liny na jego nogi i pociągnięcie jego ciała. W ostateczności załóż na ręce rękawiczki lub inny materiał izolacyjny. Jeśli ratowany dotyka źródła prądu, pamiętaj aby jako ratownik nie dotykać poszkodowanego.

Jeśli poszkodowany poprzez porażenie prądu znajduje się już w bezpiecznym miejscu, rozpocznij udzielanie mu pierwszej pomocy. Po pierwsze sprawdź tętno i to czy poszkodowany oddycha. Jeśli nie przywróć mu czynności życiowe. Następnie możesz schłodzić jego rany od poparzeń. Następnie opatrz je odpowiednim opatrunkiem. Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny, połóż go w pozycji bocznej bezpiecznej. Jeśli u ratowanego ponownie wystąpi brak oddechu i tętna należy powrócić do działań w postaci resuscytacji krążeniowo - oddechowej. Następnie zaopiekuj się poszkodowanym aż do czasu przyjazdu lekarza / ratowników medycznych / pogotowia.